خانه / هنری / شعر غزل

شعر غزل

غزل نیز مانند دیگر سبک های شعر دارای وزن و آهنگ است ولی این وزن و آهنگ در غزل بیشتر خود را می نماید زیرا که تمام کلمات آخر ابیات با هم هم قافیه هستند و علاوه بر آن ها مصرع اول هم همین طور این قالب شعری که در گذشته از آن برای آواز ها و آهنگ های خود انتخاب می کردند بیشتر درکمال معشوق و برای تعریف از وی استفاده می شد ولی بعد از گذشت قرون موضوع عارفانه نیز به خود گرفته که البته در دوران مشروطیت در ایران برای موضوع های اجتماعی نیز از آن استفاده شده است .

این سبک شعری که در قرن ششم هجری خود را نشان داده معمولا دارای مطلع و مقطع است که به بیت اول مطلع و به بیت پایانی مقطع می گویند که ممکن است یک شعر دارای حسن مطلع و دیگری دارای حسن مقطع باشد معمولا شعر های غزل دارای 5 تا 12 و یا 15 بیت است .

از شاعران معروف غزل سرا می توان سعدی , حافظ , فردوسی , شهریار , صائب تبریزی , رهی معیری و … که از میان آنها سعدی غزل عاشقانه را به کمال رساند و حافظ نیز غزل عاشقانه عارفانه را به کمال رساند .

غزل در لغت به معنای حدیث عاشقی است که در آن معشوقی وجود دارد و شاعر از معشوق خود تعریف می کند و در بیت آخر هم شاعر با بیان تخلص خود با معشوق در دل می کند که معمولا معشوق یا آسمانی است و عشق عرفانی است و یا زمینی که پاک و مقدس است و پست و کوچه بازاری نیست .

در اواخر قرن ششم قصیده از رونق افتاد و جای خود را به غزل داد و قدیمی ترین آثار غزل را می توان در آثار شهید بلخی , دقیقی توسی و رودکی بلخی یافت . در ادامه گلچینی از غزلیات منتخب را ملاحظه میکنید .

غزل اول

دوست دارم بروم سر به سرم نگذارید

گریه ام را بــــه حساب سفرم نگذارید

دوست دارم که به پابوسی باران بروم

آسمــان گفته کـــه پا روی پرم نگذارید

این قدر آئینه ها را به رخ من نکشید

این قدر داغ جنــون بـر جگرم نگذارید

چشمــی آبـــی تـر از آئینه گرفتارم کرد

بس کنید این همه دل دور و برم نگذارید

آخـرین حرف من اینست زمینی نشوید

فقط از حال زمین بی خبرم نگذارید …. !

غزل دوم

یارب مرا یاری بده تا خوب آزارش کنم

هجرش دهم، زجرش دهم ،خوارش کنم ،زارش کنم

از بوسه های آتشین ، وز خنده های دل نشین

صد شعله در جانش زنم،صد فتنه در کارش کنم

در پیش چشمش ساغری گیرم ز دست دلبری

از رشک آزارش دهم ،از غصه بیمارش کنم

بذری به پایش افکنم ،گویم خداوندش منم

چون بنده در سودای زر،کالای بازارش کنم

گوید بیفزا مهر خود،گویم بکاهم مهر خود

گوید که کمتر کن جفا ، گویم که بسیارش کنم

هر شامگه در خانه ای،چابکتر از پروانه ای

رقصم بر بیگانه ای ، وز خویش بیزارش کنم

چون بینم آن شیدای من فارغ شد از سودای من

منزل کنم در کوی او ، باشد که دیدارش کنم

گیسوی خود افشان کنم،جادوی خود گریان کنم

با گونه گون سوگندها،بار دگر یارش کنم

چون یار شد، بار دگر کوشم به آزاری دگر

تا این دل دیوانه را راضی ز آزارش کنم

غزل سوم

یارت شوم ، یارت شوم، هرچند آزارم کنی

نازت کشم ، نازت کشم ، گر در جهان خوارم کنی

بر من پسندی گر ستم ، دل را نسازم غرق غم

باشد شفابخش دلم ، کز عشق بیمارم کنی

گر رانی ام از کوی خود،وز باز خوانی سوی خود

با قهر و قهرت خوشدلم،هر عشوه در کارم کنی

من طایر پر بسته ام در کنج غم بنشسته ام

من کی قفس بشکسته ام تا خود گرفتارم کنی

من عاشقی دلداده ام ،بهر بلا آماده ام

یار من دلداده شو تا با بلا یارم کنی

ما را چو کردی امتحان ، ناچار گردی مهربان

رحم،آخر ای آرام جان بر  این دل زارم کنی

گر حال دشنامم دهی، روز دگر جانم دهی

کامم دهی کامم دهی ،الطاف بسیارم کنی

شمع شب افروزم شوی ، غمخوار و دلسوزم شوی

هر روز و شب آفرین بر طبع سرشارم کنی.

غزل چهارم

گفتی شفا بخشم تورا ، وز عشق بیمارت کنم

یعنی به خود دشمن شوم؟ با خویشتن یارت کنم

گفتی که دلدارت شوم ، شمع شب تارت شوم

خوابی مبارک دیده ای ، ترسم که بیدارت کنم

غزل پنجم

هر چند که دلتنگ تر از تنگ بلورم

با کوه غمت سنگ تر از سنگ صبورم

اندوه من انبوه تر از دامن الوند

بشکوه تر از کوه دماوند غرورم

يک عمر پريشاني دل بسته به مويي است

تنها سر مويي ز سر موي تو دورم

اي عشق به شوق تو گذر مي کنم از خويش

تو قاف قرار من و من عين عبورم

بگذار به بالاي بلند تو ببالم

کز تيره ي نيلوفرم و تشنه ي نورم

غزل ششم

کی روا باشد که گردد عاشق غمخوار، خوار

در ده عشق تو اندر کوچه و بازار، زار

در جهان عیشی ندارم بی رخت ای دوست، دوست

جز تو در عالم نخواهم ای بت عیّار، یار

از دهانت کار گشته بر من دلتنگ، تنگ

با لب لعل تو دارد این دل افگار، کار

هر چه می‌خواهی بکن با من تو ای طنّاز، ناز

گر دهی یک بوسه‌ام زان لعل شکربار، یار

ساقیا! زان آتشین می ساغری لبریز، ریز

تا به مستی بر زنم در رشتهٔ زنار، نار

مطربا! بزم سماع است و بزن بر چنگ، چنگ

چشم خواب آلودگان را از طرب بیدار، دار

ای صبوحی شعر تو آرد به هر مدهوش، هوش

خاصه مدهوشی که گوید دارم از اشعار، عار

غزل هفتم

بد نیست بدانید دلم دلتنگست

فانوس دلم خموش و پایم لنگست

راهم پرِسنگ و بین ما فاصله ها

دانم که نه صد،هزار و صد فرسنگست

زنجیر زدند به پا ، که شاید نروم

خندید دلم ، بگفت درنگم ننگست

بگرفت دلم ، ازین هزاران رنگی

آنجا بروم که آسمان یکرنگست

در مخمصه ی زمانه می چرخم و باز

بر حادثه ای دگر خیالم تنگست

آرامش و راحتی نخواهم هرگز

آرامش من رها شدن در جنگست

غزل هشتم

یا و کودک دلگیر دل به خانه ببر
به آشتی برسانش به آشیانه ببر

به روی بغض گلو گیر باز کن در را
رمیده جوجه ی بی بال و پر به لانه ببر

ببار دست نوازش بکار دانه ی مهر
و زیر بارشی از اشک دانه دانه ببر

به صرف یک غزل ناب میهمانم کن
به شب نشینی شبهای شاعرانه ببر

رها ز رخوت این خاک تیره ام بنما
به نبض پر تپش و رویش جوانه ببر

به چینی از شب یلدای زلف راهم ده
به دستیاری دندانه های شانه ببر

به محفلی که رفیعست و همزبانانش
مرا به هرکه پرستی به یک بهانه ببر

غزل نهم

باران و چتـــر و شال و شنل بود و ما دو تا…

جوی و دو جفت چکمه و گِل بود و ما دو تا…

وقتـــی نگاه من بــه تو افتاد، سرنوشت

تصدیق گفته‌های «هِگِل» بود و ما دو تا…

روز قرارِ اوّل و میز و سکوت و چای

سنگینی هوای هتل بود و ما دو تا

افتــاد روی میـــز ورق‌هــــای سرنوشت

فنجان و فال و بی‌بی و دِل بود و ما دو تا

کم‌کم زمانه داشت به هــم می‌رساندمان

در کوچه ساز و تمبک و کِل بود و ما دو تا…

تا آفتاب زد  همـــه جـــا تــــار شد برام

دنیا چه‌قدر سرد و کسل بود و ما دو تا،

از خواب می‌پریم کـه این ماجرا فقط

یک آرزوی مانده به دل بود و ما دو تا

غزل دهم

دلم گرفته ای دوست ، هوای گریه با من

گر از قفس گریزم کجا روم ، کجا من ؟

کجا روم که راهی به گلشنی ندانم

که دیده برگشودم به کنج تنگنا من

نه بسته‌ام به کس دل ، نه بسته کس به من دل

چو تخته‌پاره بر موج ، رها ، رها ، رها من

ز من هر آنکه او دور ، چو دل به سینه نزدیک

به من هر آن که نزدیک ، ازو جدا ، جدا من !

نه چشم دل به سویی ، نه باده در سبویی

که تر کنم گلویی به یاد آشنا من

ز بودنم چه افزود ؟ نبودنم چه کاهد ؟

که گویدم به پاسخ که زنده‌ام چرا من ؟

ستاره‌ها نهفتم در آسمان ابری

دلم گرفته ای دوست ، هوای گریه با من

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code